Kredi & Mizan

Kredi başvurusu neden reddedilir? Bankaların söylemediği 7 sebep

Başvurunuz 'olumsuz' döndü ama neden belli değil mi? Bankaların ekranında kırmızı yakan en sık 7 nedeni ve her biri için ne yapmanız gerektiğini tek tek açtık.

"Değerli müşterimiz, başvurunuz olumlu sonuçlanmamıştır." Bir SMS, iki satır, sıfır açıklama. Oysa siz evrakları eksiksiz vermiş, ciro büyümüş, her şey yolunda gibiydi. Peki neden?

Bankaların çoğu red gerekçesini net söylemez — "kredi politikamıza uymadı" der, geçer. Ama o kararın arkasında neredeyse her zaman somut bir ya da birkaç sebep vardır. Bu yazıda, bir kredi dosyasını masada "olmaz"a çeviren en sık yedi nedeni, bankacının mantığıyla birlikte açıyoruz. Daha önemlisi: her biri için ne yapabileceğinizi.

Not: red kararı çoğu zaman tek bir sebepten değil, birkaç sinyalin üst üste binmesinden çıkar. Bankanın kafasında üç kapı vardır ve üçünün de yeşil yanması gerekir.

1) Sicilde bir leke var: Findeks ve Memzuç

Bu, mizanla hiç ilgisi olmayan ama en sık rastlanan red sebebidir. Firmanın (ve çoğu zaman ortakların) kredi geçmişinde bir gecikme, karşılıksız çek, protestolu senet ya da yapılandırılmış borç varsa, banka tabloya bakmadan duraksar. TCMB'nin Memzuç (risk merkezi) raporu firmanın tüm bankalardaki riskini, gecikmelerini tek ekranda gösterir; Findeks ise skor olarak özetler.

Acı gerçek şu: mizanınız mükemmel olsa bile, altı ay önceki karşılıksız bir çek başvuruyu tek başına bitirebilir. Bankacı "ödeme alışkanlığı bozuk" sinyali gördüğü an, gerisini okumaya bile gerek duymaz.

Ne yapmalı: Başvurudan önce kendi Findeks raporunuzu çekin, sürpriz yaşamayın. Varsa küçük gecikmeleri kapatın, kapanan borçların "kapandı" olarak güncellendiğinden emin olun. Karşılıksız çek kaydı düşene kadar bazı bankalar kapıyı açmaz; bu durumda teminatlı ürünlere yönelmek gerekebilir.

2) Zaten boğazına kadar borçlusunuz

Bankanın en sevmediği cümle: "Mevcut borcu bile zor çeviriyor." Burada belirleyici oran, ilk yazıda anlattığımız net finansal borç / FAVÖK'tür. Bu oran 4-5 gibi yüksek bir seviyedeyse, firma ürettiği nakdin kat kat üstünde borç taşıyor demektir. Üstüne yeni kredi, bankacının gözünde batağı derinleştirmekten başka bir şey değildir.

Buna bir de Memzuç'taki toplam limit doluluğu eklenir: diğer bankalardan çektikleriniz zaten kapasitenizi doldurmuşsa, yeni banka "ben neden en sona kalan risk olayım?" diye düşünür.

Ne yapmalı: Yeni borç istemeden önce mevcut borcu sadeleştirmek, kısa vadeli pahalı kredileri uzun vadeliye çevirmek oranı rahatlatır. FAVÖK'ü büyütmek (kârlı büyüme) uzun vadeli tek gerçek çözümdür.

3) Özkaynağınız erimiş

Özkaynak, firmanın kendi parasıyla ayakta durabilme gücüdür. Geçmiş yıl zararları bu sermayeyi yiyip bitirmişse — hele özkaynak negatife dönmüşse (TTK 376, teknik sermaye kaybı) — bu artık bir rasyo zayıflığı değil, varlık krizidir. Firmanın borcu, tüm varlığını aşmış demektir.

Böyle bir mizanda bankacının yapabileceği pek bir şey yoktur; kurum içi kuralları çoğu zaman negatif özkaynaklı firmaya kredi açmayı doğrudan yasaklar. Önce sermaye tamamlanması, nakit sermaye konulması beklenir.

Ne yapmalı: Sermaye artırımı ya da ortakların şirkete nakit koyması (ve bunun özkaynağa yazılması) en net çözümdür. "Ortaklara borçlar" olarak değil, sermaye olarak girmesi önemlidir — çünkü borç, özkaynağı güçlendirmez.

4) Ortaklardan alacaklar şişmiş (131 hesabı)

131 Ortaklardan Alacaklar hesabı yüksekse, bankacı tek bir şey okur: "Firmanın parası şirkette değil, ortağın cebinde." Verdiği kredinin de aynı yoldan ortağa akacağından korkar. Dahası bunu çoğu zaman örtülü kâr dağıtımı sayar.

Aktifin %10'unu aşan, ya da özkaynağın yarısından büyük bir 131 bakiyesi, neredeyse her dosyada not düşülen bir kalemdir. Tek başına redde yol açmasa da, diğer zayıflıklarla birleştiğinde terazinin kefesini "olmaz"a kaydırır.

Ne yapmalı: İdeali, başvurudan önce bu bakiyeyi azaltmak — ortağın şirkete geri ödemesi. Mümkün değilse tutarın gerçek bir iş ilişkisinden doğduğunu belgelemek endişeyi bir miktar yumuşatır.

5) İş para kazanmıyor: zarar ve zayıf kârlılık

Kredinin geri ödeme kaynağı, günün sonunda firmanın ürettiği kârdır. Dönem zararı eden, ya da yıllardır sıfıra yakın kâr açıklayan bir firma için bankacı şu soruyu sorar: "Bu kredi hangi parayla geri dönecek?"

Tek bir zarar yılı, açıklanabilir ve tek seferlikse (büyük bir yatırım, kur zararı) tolere edilebilir. Ama zarar tekrar ediyorsa hem özkaynağı eritir hem de "yapısal sorun" sinyali verir.

Ne yapmalı: Zararın nedenini net bir şekilde anlatabilmek önemlidir. Tek seferlik bir kalemse bunu belgeleyin. Yapısalsa, kredi öncesi en azından bir toparlanma trendi (son çeyreklerde düzelme) gösterebilmek işe yarar.

6) Mizan gerçekçi durmuyor

Bazen rakamlar "iyi" görünür ama tablo inandırıcı değildir. En klasik örnek şişkin kasa (100 hesabı): küçük bir firmanın kasasında milyonlarca lira nakit görünmesi, bankacıya "bu para gerçek değil, belgelenemeyen tahsilatlar buraya yazılmış" dedirtir. Bir kez bu şüphe doğunca, mizanın geri kalanındaki iyi rakamlar da güvenilirliğini yitirir.

Aynı şekilde dengesiz, kendi içinde tutarsız ya da sektör ortalamalarından aşırı sapan bir tablo da soru işareti yaratır. Bankacı gördüğü sayıya inanamıyorsa, o sayı ne kadar güzel olursa olsun işe yaramaz.

Ne yapmalı: Kasa, stok, alacak gibi kalemlerin gerçeği yansıttığından emin olun. "İyi görünsün" diye şişirilen bir mizan, çoğu zaman tam tersi etki yapar.

7) Teminat yok, profil riskli

Bazen sorun firmada değil, dengededir. Zayıf bir mizanı güçlü bir teminat (ipotek, kefalet, sağlam çek portföyü) taşıyabilir; ama ne mizan ne teminat güçlüyse bankanın tutunacağı dal kalmaz. Buna firma yaşı ve sektör de eklenir: yeni kurulmuş, geçmişi olmayan bir firma ya da bankanın "riskli" etiketi koyduğu bir sektör, aynı rakamlarla bile daha zor kredi alır.

Ne yapmalı: Teminat yapınızı güçlendirmek (gayrimenkul ipoteği, ek kefil) çoğu zaman en hızlı çözümdür. Ayrıca KGF (Kredi Garanti Fonu) destekli ürünler, teminatı zayıf ama işi sağlam firmalar için kapı açabilir.

Reddedildiyseniz: panik değil, sıralı kontrol

Çoğu red, "firma kötü" demek değildir; "bu dosya, bu hâliyle, bu bankanın iştahına uymadı" demektir. Aynı firma, bir zayıflığını kapattıktan ya da teminatını güçlendirdikten sonra birkaç ay içinde onay alabilir. Önemli olan, reddi bir son değil, bir teşhis olarak okumaktır.

İşte bu yüzden en akıllısı, başvurmadan önce dosyayı kendi gözünüzle bankacının gözüne yakın bir şekilde okumaktır. Mizanınızdaki zayıf rasyoları, şişkin 131'i, eriyen özkaynağı önceden görürseniz, o "olumsuz" SMS'i hiç almazsınız.

Sıkça sorulan sorular