Pratik Rehber

Kredi çekmeden önce mizanını 5 dakikada kontrol et

Bankaya gitmeden kendi mizanınızı bankacının gözüyle okuyun. Yedi maddelik hızlı kontrol listesi: nereye bakılır, sağlıklı sınır nedir, alarm nedir — rakamlarla.

Bankaya gitmeden önce yapılacak en kârlı iş, portföy yöneticinizin birazdan yapacağı şeyi ondan önce yapmaktır: kendi mizanınızı okumak. Üstelik bu, sandığınızdan kısa sürer. Doğru satırları bilirseniz beş dakikada firmanızın kredi fotoğrafını çekebilir, zayıf noktayı bankadan önce görebilirsiniz.

Bu yazı tam bir kontrol listesi. Elinize güncel mizanınızı alın (muhasebecinizden ya da programdan Excel olarak), aşağıdaki yedi maddeyi sırayla bakın. Her madde için nereye bakılacağını, sağlıklı sınırı ve alarm işaretini rakamıyla veriyoruz.

0) Önce doğru mizanı elinize alın

Kontrole başlamadan, elinizdekinin güncel mizan olduğundan emin olun. Muhasebe programınızdan (LUCA, Logo, Mikro, Zirve, Netsis) "Mizan" raporunu Excel olarak alabilirsiniz. Banka genelde hem en güncel ara mizanı hem de son kapanan dönemin kesin mizanını ister; o yüzden ikisine de bakmakta fayda var. Rakamlar bu iki mizan arasında tutarlı olmalı.

1) Mizan denk mi?

En temel kontrol, aynı zamanda en çok atlanan. Mizandaki toplam borç bakiyesi, toplam alacak bakiyesine eşit olmalı. Eşit değilse ortada ya eksik bir satır ya da bir kayıt hatası var demektir — ve banka, denk olmayan bir mizanı analize bile almadan düzeltilmiş hâlini ister. Denklik, verinin bütünlüğünün ilk işaretidir.

2) Özkaynak pozitif mi?

Mizandaki 5'li (500–599) hesapların net toplamına bakın. Sermaye artı geçmiş yıl kârları, eksi geçmiş yıl zararları ve varsa dönem zararı. Sonuç pozitifse firma kendi sermayesiyle ayakta duruyor demektir. Negatifse bu, bir rasyo zayıflığı değil, doğrudan bir varlık sorunudur (TTK 376 — teknik sermaye kaybı) ve kredinin önündeki en sert engeldir. Başvurudan önce görülmesi şart olan madde budur.

3) Cari oran 1,5 ve üzeri mi?

Dönen varlıklarınızı (kasa, banka, alacaklar, stok — 1'li hesaplar) kısa vadeli borçlarınıza (3'lü hesaplar) bölün. Sonuç 1,5 ve üzeriyse bankacı rahat eder: kısa vadeli borçlarınızı döndürecek yakın varlığınız var. 1'in altındaysa işletme sermayesi açığı, yani nakit sıkışması riski vardır — bu bir alarmdır. (Aşırı yüksek, örneğin 4 gibi bir değer de ayrı bir soru işaretidir: atıl stok ya da tahsil edilemeyen alacak olabilir.)

4) Net finansal borç / FAVÖK 3,5'in altında mı?

Bankacının en çok baktığı orandır. Banka ve finansal kuruluşlara olan borçlarınızı toplayın, elinizdeki nakdi (kasa + banka) düşün; çıkan net finansal borcu yıllık FAVÖK'ünüze (kabaca faaliyet kârı + amortisman) bölün. Sonuç 3–3,5 katın altındaysa borç yükünüz yönetilebilir demektir. 4-5 gibi bir değer, "mevcut borcu bile zor çeviriyor" sinyalidir ve yeni kredinin önünü tıkar. Bu oranı daha ayrıntılı ilk yazımızda ele aldık.

5) Ortaklardan alacaklar (131) şişkin mi?

131 hesabının bakiyesine bakın ve aktif toplamınızın %10'uyla kıyaslayın. Bu eşiği aşıyorsa — ya da özkaynağınızın yarısından büyükse — bankacı bunu "firmanın parası ortağın cebinde" diye okur ve verdiği kredinin de oraya kayacağından endişe eder. Mümkünse başvurudan önce bu bakiyeyi azaltın.

6) Kasa gerçeği yansıtıyor mu?

100 Kasa hesabına bakın. Küçük-orta bir firmanın kasasında, cirosuyla açıklanamayacak kadar yüksek bir nakit görünüyorsa, bu çoğu zaman gerçek para değildir; belgelenemeyen tahsilatların yazıldığı bir kalemdir. Bankacı bunu gördüğü an tüm mizanın gerçekliğinden şüphe etmeye başlar — ve bu şüphe, diğer iyi rakamlarınızı da gölgeler.

7) Dönem kâr mı ediyor?

Son olarak gelir tablosu tarafına bakın: dönem kârı mı, zararı mı? Kredinin geri ödeneceği kaynak, günün sonunda firmanın ürettiği kârdır. Tek seferlik, açıklanabilir bir zarar tolere edilebilir; ama tekrar eden zarar hem özkaynağı eritir hem de "yapısal sorun" sinyali verir.

Elle hesaplamak zorunda değilsiniz

Bu kontrolü yapmanın asıl değeri şudur: zayıf bir madde bulursanız, onu bankadan önce görmüş olursunuz. Bazı maddeleri (131'i azaltmak, kasayı düzeltmek, sermaye koymak) başvurudan önce iyileştirebilir; iyileştiremediklerinizi ise teminatla dengelemeyi planlayabilirsiniz. Her hâlükârda masaya kör gitmemiş olursunuz.

Zayıf çıkan maddeler kredinizi tehdit ediyorsa, nedenlerini ve çözümlerini kredi başvurusu neden reddedilir yazımızda bulabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular