Risk & İyileştirme

Ortaklardan alacaklar (131) kredini neden yakar?

Mizandaki 131 hesabı yüksekse bankacı bunu 'para firmada değil, ortakta' diye okur. Bu kalemin neden bu kadar riskli göründüğünü, vergi boyutunu ve nasıl temizleneceğini açtık.

Bir kredi analisti mizanınıza baktığında gözü belki de en hızlı takılacağı yer tek bir satırdır: 131 Ortaklardan Alacaklar. Rakam büyükse, geri kalan tablonuz ne kadar güzel olursa olsun, bankacının kafasında bir soru işareti belirir. Bu yazıda o soru işaretinin neden bu kadar güçlü olduğunu ve nasıl giderileceğini anlatıyoruz.

131 hesabı ne anlatır?

131 Ortaklardan Alacaklar, adı üstünde, şirketin ortaklarından alacaklı olduğu tutarı gösterir. Yani şirketin parası ortaklara akmış, karşılığında ortaklar şirkete borçlanmıştır. Bu bakiye genelde şöyle oluşur:

• Ortak, şirket kasasından/bankasından kişisel ihtiyacı için para çekmiştir.
• Ortağın kişisel harcamaları (araç, kart, özel giderler) şirketten ödenmiştir.
• Kâr, usulüne göre temettü olarak dağıtılmak yerine gayriresmî biçimde çekilmiş, "ortak cari hesabına" yazılmıştır.

Kısacası 131, çoğu zaman "şirketten çıkmış ama henüz geri dönmemiş para"nın muhasebedeki adresidir.

Banka neden bu satırdan rahatsız olur?

Bankacının mantığı basit ve sert: "Firmanın kendi parası ortağın cebindeyse, benim vereceğim kredi de oraya gitmez mi?" Yüksek bir 131 bakiyesi, bankanın gözünde iki anlama gelir:

1. Sermaye/kaynak kaçışı: Firmada kalması gereken nakit, ortaklara aktarılmış. Bu, firmanın gerçek sermaye gücünü zayıflatır.
2. Örtülü kâr dağıtımı: Resmî temettü yerine, kâr ortaklara sessizce çekiliyor olabilir. Bu hem bir yönetim disiplini sorunu hem de risk işaretidir.

Dahası, verilen kredinin de bu kanaldan dışarı akma ihtimali bankayı doğrudan tedirgin eder. Kredinin işletmede kalıp iş için kullanılacağından emin olamaz.

Vergi tarafı: bu satırın bir de maliyeti var

131'in bir de bankadan bağımsız riski vardır. Vergi mevzuatına göre ortağa faizsiz/düşük faizle para kullandırmak, örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması kapsamında değerlendirilebilir; şirketin bu kullandırım için adat faizi hesaplayıp gelir yazması ve üzerinden KDV hesaplaması beklenir. Yani şişkin bir 131 sadece kredinizi değil, bir vergi incelemesinde başınızı da ağrıtabilir. (Detay için mutlaka mali müşavirinize danışın.)

Ne zaman "yüksek" sayılır?

Kesin bir yasal eşik yok ama bankaların pratikte takıldığı sınırlar şöyle:

• 131 bakiyesi aktif toplamının %10'unu aşıyorsa dikkat çeker.
• 131, özkaynağın yarısından büyükse ciddi bir soru işaretidir.

Bu eşikleri aşan bir bakiye, tek başına krediyi bitirmese de, diğer zayıflıklarla birleştiğinde terazinin kefesini "olmaz"a kaydırır. Konuyu kredi başvurusu neden reddedilir yazımızda da bu açıdan ele almıştık.

Nasıl temizlenir?

• Ortak geri ödesin: En net çözüm. Başvurudan önce bakiyeyi azaltmak, bankacının en çok görmek istediği harekettir.
• Kârı usulüne uygun dağıtın: Para zaten ortağa gittiyse, bunu resmî temettü dağıtımıyla düzene sokmak gayriresmî görünümü ortadan kaldırır.
• Belgelendirin: Bakiye gerçek bir iş ilişkisinden doğuyorsa (ortağın şirkete sağladığı bir hizmet vb.) bunu belgeleyebilmek endişeyi yumuşatır.
• Adat faizini işleyin: Vergi riskini azaltmak için faizin hesaplanıp kayda alınması gerekir.

Tersi de var: ortaklara borçlar (331)

Madalyonun diğer yüzü 331 Ortaklara Borçlar'dır: bu kez para ortaktan şirkete gelmiştir (ortak şirketi finanse etmiş). Bu genelde daha olumlu okunur ama aşırı yüksekse "firma ayakta kalmak için ortak parasına mı muhtaç?" ya da "bu aslında örtülü sermaye mi?" sorusunu doğurur. İdeali, ortak katkısının borç olarak değil, sermaye olarak girmesidir — çünkü sermaye özkaynağı güçlendirir, borç güçlendirmez.

Sıkça sorulan sorular