Temel Kavramlar

FAVÖK (EBITDA) nedir, neden bankacının gözdesi?

FAVÖK bir firmanın ana faaliyetinden ne kadar nakit ürettiğini gösterir ve bankaların borç ödeme gücünü ölçerken en çok baktığı kalemdir. Formülü, net kârdan farkı ve sınırları.

İki firma düşünün. İkisi de yıl sonunda 100 bin lira net kâr açıklıyor. Kulağa aynı geliyor, değil mi? Oysa biri ana işinden bol nakit üretip bunun büyükçe kısmını faize ve amortismana veriyor olabilir; diğeri ise ana işinde zar zor dönüp bir kerelik bir gelirle o kârı yakalamış olabilir. Net kâr bu farkı gizler. FAVÖK ise tam da bu farkı açığa çıkarır — ve bankaların neden ona bu kadar değer verdiğini anlatır.

FAVÖK nedir?

FAVÖK, "Faiz, Vergi ve amortisman Öncesi Kâr"ın kısaltmasıdır; uluslararası karşılığı EBITDA'dır. Bir firmanın ana faaliyetinden ürettiği nakit yaratma gücünü gösterir. Finansman kararlarını (faiz), devletin payını (vergi) ve geçmiş yatırımların muhasebe yansımasını (amortisman) denklemden çıkarır; geriye "bu iş, işletme olarak ne kadar para kazanıyor?" sorusunun yalın cevabı kalır.

Amortisman ve faiz çıkarıldığı için FAVÖK, farklı sermaye yapısına ve farklı yatırım geçmişine sahip firmaları bile aynı terazide karşılaştırmayı sağlar. Bankacının onu sevmesinin ilk nedeni budur.

Nasıl hesaplanır?

İki yoldan da aynı yere varırsınız:

• Kısa yol (en pratik): Faaliyet kârı + dönem amortisman gideri. Faaliyet kârı, net satışlardan satışların maliyeti ve faaliyet giderleri düşülünce kalan tutardır (6'lı hesaplardan).
• Uzun yol: Net kâr + finansman gideri (faiz) + vergi + amortisman.

Mizandan hesaplarken en çok takılınan nokta amortismandır, çünkü dönem amortisman gideri gelir tablosu hesaplarında ayrı bir satır olarak her zaman net görünmez. Ulaşamıyorsanız yaklaşık olarak faaliyet kârını (FVÖK) kullanabilir, amortismanı sonradan ekleyebilirsiniz.

Banka neden FAVÖK'e bu kadar bakar?

Çünkü kredinin geri ödeneceği kaynak, firmanın ürettiği operasyonel nakittir — ve FAVÖK bunun en iyi vekilidir. İki kritik oran doğrudan FAVÖK üzerine kuruludur:

• Net finansal borç / FAVÖK: Firmanın borcunu kaç yıllık FAVÖK ile kapatacağını gösterir. 3–3,5 kat üstü aşırı borçluluk sayılır. Bankacının gözbebeği olan oran budur.
• Faiz karşılama (FAVÖK / finansman gideri): FAVÖK'ün faiz giderini kaç kez karşıladığını gösterir. 2–3 kat üstü rahat; 1,5 altı, firmanın faizi bile zor çevirdiği anlamına gelir.

Bir de FAVÖK marjı var (FAVÖK / net satışlar): her 100 liralık satıştan ne kadar operasyonel nakit kaldığını gösterir ve firmanın verimliliğini ölçer.

FAVÖK ile net kâr neden farklı?

Net kâr, FAVÖK'ten dört kalem daha düşülünce kalan tutardır: faiz, vergi ve amortisman (artı varsa olağandışı kalemler). Bu yüzden:

• Çok borçlu bir firmada FAVÖK iyi görünse bile, ağır faiz yükü net kârı eritebilir.
• Yeni büyük yatırım yapan bir firmada yüksek amortisman net kârı bastırır ama FAVÖK gücünü korur.

İşte bu yüzden bankacı ikisine birden bakar: FAVÖK "iş kazanıyor mu?" sorusunu, net kâr ise "borç ve vergiden sonra ortağa ne kalıyor?" sorusunu yanıtlar.

FAVÖK'ün sınırları: nakit değildir

FAVÖK güçlü bir göstergedir ama bir efsane de değildir. En büyük eleştirisi şudur: FAVÖK, nakit akışı değildir. İşletme sermayesindeki değişimi (tahsil edilemeyen alacak, biriken stok) ve yatırım harcamalarını (capex) görmez. Bir firma yüksek FAVÖK üretip aynı anda nakit sıkışması yaşayabilir — çünkü ürettiği nakit alacaklara ve stoğa takılı kalmıştır.

Pratikte ne yapmalı?

FAVÖK'ünüzü ve ona dayalı oranları (net borç/FAVÖK, faiz karşılama, FAVÖK marjı) düzenli takip edin — özellikle kredi başvurusu öncesi. Bu oranlar sağlıklı bantta değilse, banka büyük olasılıkla limiti kısar ya da faizi yükseltir. Konuyu bankanın mizanda neye baktığı ve 5 dakikalık kontrol listesi yazılarımızda da ele aldık.

Sıkça sorulan sorular