Risk & İyileştirme
Net finansal borç / FAVÖK: bankanın en çok baktığı oran
Kredi kararını tek bir sayı belirleseydi bu olurdu. Net finansal borç/FAVÖK oranının ne anlattığını, mizandan nasıl hesaplandığını, sağlıklı sınırını ve nasıl iyileştirileceğini açtık.
Bir kredi dosyasında onlarca rasyo hesaplanır ama bir tanesi diğerlerinin önüne geçer. Bir bankacıya "tek bir orana bakacak olsan hangisi olurdu?" diye sorsanız, cevabı büyük olasılıkla net finansal borç / FAVÖK olur. Çünkü bu oran, tek bir sayıyla şu kritik soruyu yanıtlar: "Bu firma, borcunu ürettiği nakitle makul bir sürede kapatabilir mi?"
Oran ne anlatır?
Net finansal borç / FAVÖK, firmanın finansal borcunu kaç yıllık FAVÖK ile kapatabileceğini gösterir. Sonuç 2 çıkıyorsa, firma teorik olarak iki yıllık operasyonel nakdiyle tüm finansal borcunu ödeyebilir demektir — rahatlatıcı. 5 çıkıyorsa, borç ürettiği nakdin çok üstündedir ve kapatmak yıllar alır — endişe verici.
Formülü iki parçadan oluşur:
- Net finansal borç = Finansal borçlar − Hazır değerler (nakit). Yani banka/finansal kuruluş borçlarınızdan, elinizdeki nakdi düşersiniz.
- FAVÖK = Ana faaliyetten üretilen nakit gücü (faaliyet kârı + amortisman). Ayrıntısını FAVÖK yazımızda ele aldık.
Mizandan nasıl hesaplanır?
Adım adım:
- Finansal borçları toplayın: Mizandaki banka kredileri ve finansal borç hesapları — kısa vadeli (300, 303...) ve uzun vadeli (400...). Ticari borçlar (320 satıcılar) buraya girmez; sadece finansal/faizli borçlar.
- Nakdi düşün: Hazır değerleri (100 Kasa + 102 Bankalar + benzerleri) finansal borçtan çıkarın. Kalan, net finansal borçtur.
- FAVÖK'e bölün: Net finansal borcu yıllık FAVÖK'ünüze bölün.
Örnek: Finansal borç 1.100.000 ₺, nakit 800.000 ₺, FAVÖK 600.000 ₺ olan bir firmada net finansal borç = 300.000 ₺; oran = 300.000 / 600.000 = 0,5 kat. Çok sağlıklı — firma neredeyse borçsuz sayılır.
Sağlıklı sınır nedir?
- 3 katın altı → sağlıklı. Borç, üretilen nakde göre makul. Bankacı rahat.
- 3 – 3,5 kat → sınır. Çoğu bankanın üst eşiği buralarda başlar; yeni kredide daha dikkatli olunur.
- 4 – 5 kat ve üzeri → riskli. Mevcut borç bile zor dönüyor; yeni kredi batağı derinleştirir. Bankacının en temkinli olduğu bölge.
- Negatif (net nakit) → mükemmel. Nakdiniz finansal borcunuzdan fazlaysa oran eksiye düşer; bu, firmanın net nakit pozisyonunda olduğu, yani borçtan güçlü olduğu anlamına gelir.
Banka yeni limiti neden buna göre keser?
Çünkü bu oran, bankanın geri ödeme güvenliğinin doğrudan ölçüsüdür. Banka yeni bir kredi verdiğinde net finansal borç büyür; FAVÖK aynı kalırsa oran yükselir. Bankacı kafasında şunu yapar: "Bu krediyi verirsem oran kaça çıkar?" Eğer yeni kredi oranı 3,5'in üstüne taşıyorsa, limiti o eşikte keser ya da başvuruyu reddeder. Yani alabileceğiniz kredi tutarının tavanını çoğu zaman bu oran belirler.
FAVÖK negatifse?
Eğer firma operasyonel olarak zarar ediyorsa (FAVÖK negatif), bu oran anlamını yitirir — çünkü borcu kapatacak bir nakit üretimi yoktur. Bu durumda bankacı oranı hesaplamaya bile gerek duymaz; tabloyu doğrudan en riskli kategoriye koyar. FAVÖK'ü pozitif ve büyüyen bir seviyeye taşımak, bu firmalar için kredi öncesi önceliktir.
Nasıl iyileştirilir?
- FAVÖK'ü büyütmek: Kârlı büyüme, maliyet disiplini — oranın paydasını büyütür, en sağlıklı yoldur.
- Borcu azaltmak: Özellikle atıl nakitle ya da varlık satışıyla finansal borç kapatmak oranı doğrudan düşürür.
- Nakdi güçlü tutmak: Net borç, nakit düşülerek hesaplandığı için sağlam bir nakit pozisyonu oranı iyileştirir.
- Sermaye koymak: Borç yerine özkaynakla finansman, hem bu oranı hem kaldıracı rahatlatır.
Sıkça sorulan sorular
Finansal borca ticari borçlar (satıcılar) dahil mi?
Hayır. Bu oranda yalnızca banka/finansal kuruluş borçları (faizli borçlar) dikkate alınır. 320 Satıcılar gibi ticari borçlar bu hesaba girmez.
Neden "net" borç, brüt değil?
Çünkü elinizdeki nakit, istendiğinde borcu kapatmak için kullanılabilir. Bu yüzden borçtan nakit düşülür; gerçek yük "net" borçtur.
Oranım 4 çıktı, kredi alamaz mıyım?
Zorlaşır ama imkânsız değil. Güçlü teminat, iyi bir Findeks geçmişi ya da FAVÖK'ün artış trendi dengeyi değiştirebilir. Yine de önce oranı düşürmeye çalışmak en sağlıklısıdır.
Net nakit pozisyonundayım, bu ne demek?
Nakdiniz finansal borcunuzdan fazla demektir; oran negatiftir. Banka açısından en güçlü tablolardan biridir — firma borçtan değil, nakitten yönetiliyor.